Zonnestralen verlichten een hoekje van de Gravenzaal. We realiseren ons dat Haarlem door donkere periodes is gegaan, zoals tijdens het Beleg van de Spanjaarden in de 16e eeuw, de tijd van verval in de 18e eeuw en onder het juk van de Fransen aan het begin van de 19e eeuw. En al was het afgelopen jaar wat onrustig in Haarlem, historisch gezien is dat geen vergelijk met wat men hier al heeft meegemaakt. Dezelfde zon, door hetzelfde raam, zet onze burgemeester gewoon even in de spotlights, gericht op de toekomst.

Jos Wienen is zich als historicus en theoloog als geen ander bewust van waar hij zich bevindt. Precies daar waar al eeuwenlang belangrijke staatslieden en vorsten hun voetafdruk hebben achtergelaten. Vanuit zijn werkkamer werpt hij een betekenisvolle blik over de Grote Markt en realiseert zich ten volle hoe vereert hij mag zijn om vanaf deze locatie zijn stad te besturen. Zijn achtergrond heeft hem het juiste gereedschap gegeven om vastbesloten en standvastig zijn ingeslagen koers voort te zetten en tegenslagen in het licht van de hele geschiedenis te relativeren. Zonder de realiteit uit het oog te verliezen.

Jos is dan ook trots op zijn stad: ‘Haarlem is echt een prachtige stad, waar geschiedenis en cultuur samenkomen en waar een heel erg prettig klimaat heerst. Vanuit het oudste nog in gebruik zijnde stadhuis van Nederland kijk ik over de Grote Markt op de Sint Bavo, waarvan de bouw, net als het stadhuis, ook in 1370 is gestart. Al eeuwen is dit het bestuurlijke hart van de regio en je kunt de geschiedenis die hier is geschreven zowel voelen als ruiken. Haarlem heeft daarbij steeds meer een stedelijke functie gekregen. Door het gebrek aan ruimte en financiële middelen gaat dat langzaam, maar dat is ook niet zo erg. Als Haarlem op een veel grotere afstand van Amsterdam was gelegen, was het veel eerder en sneller een centrumstad geweest.

‘Haarlem heeft het oudste nog in gebruik zijnde Stadhuis van Nederland, je kunt de geschiedenis hier voelen en ruiken.’

Tegelijkertijd moeten we ons ook realiseren dat dat erg veel voordelen met zich mee heeft gebracht, als een wet van de versnellende achterstand. We hebben een bijzondere band met Amsterdam, getuige ook de eerste spoorverbinding van Nederland tussen beide steden. Omdat we altijd iets in de luwte hebben gezeten, hebben we ons ook kunnen ontwikkelen tot een warme, sympathieke en cultuurminnende stad.’ Jos overziet het precies vanaf de plaats waar geschiedenis wordt vormgegeven en geschreven en waar hij zijn eigen horizon legt. Het is tijd om de toekomst te zaaien.

Mannen van stavast

We hebben Jos Wienen de afgelopen tijd leren kennen als een man met een rechte rug, heldere focus en met de blik gericht op de horizon. Een burgervader die staat voor eerlijkheid en rechtvaardigheid die hij beiden consequent en zonder opsmuk voor het voetlicht brengt. De thema’s waar hij zich voor inzet zijn dan ook niet verrassend: ‘Veiligheid is voor mij een erg belangrijk thema. Iedereen die hier woont, werkt of recreëert moet altijd vanuit een veilige basis kunnen bewegen. Veiligheid en vrijheid vormen de basis voor een leefbare stad waarin iedereen met en naast elkaar kan bestaan. Wetten en regels moeten daarin worden gerespecteerd. Ook de woningnood staat hoog op de agenda. Bouw van extra woningen is nodig. Maar dan wel met oog voor duurzaamheid. Want onze wereld is kwetsbaar en we moeten onze verantwoordelijkheid nemen voor de leefbaarheid van de stad en de wereld ook in de toekomst.

Dat we daarbij steeds meer moeten gaan samenwerken is evident. Onze hele regio vibreert en op veel terreinen hangt verandering in lucht. Al die uitdagingen kunnen we alleen het hoofd bieden als we samenwerken, zowel als het gaat om het leefbaar houden van de regio, de infrastructuur, de zorg en de bedrijvigheid. Die samenwerking staat hoog op de agenda omdat veel van de vraagstukken in elkaar verweven en gemeentegrensoverschrijdend zijn. Het zijn mooie uitdagingen die voor ons liggen.’ Het zijn de mannen van stavast, die niet theatraal en groots en meeslepend acteren, maar met een duidelijke focus op inhoud sturen en resultaatgericht te werk gaan. Er is nog zoveel moois te bereiken in Haarlem. Het lijkt wel alsof we staan voor een nieuwe lente.

Magneetstad Haarlem

Haarlem heeft heel erg veel te bieden zo op en aan het water. En zoals het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen onlangs al kenbaar maakte zal het toerisme, in Nederland in het algemeen en in onze regio in het bijzonder, alleen maar toenemen. De grote evenementen die volgend jaar op de agenda staan zorgen alleen al voor een grotere autonome groei.

Jos heeft ook op dat gebied een duidelijke visie: ‘We moeten niet de regie uit handen geven als het gaat om de leefbaarheid van onze eigen stad. Het toerisme groeit omdat het steeds duidelijker wordt dat Haarlem veel heeft te bieden. Als cultuurstad, winkelstad, horecastad of evenementenstad krijgt Haarlem steeds meer een aanzuigende werking. We wegen daarbij steeds de voor- en nadelen af en zijn op zoek naar de balans. De middenstand en de horeca varen wel bij meer toeristen en veel voorzieningen hebben het toerisme ook gewoon nodig, zoals onze musea. Tegelijkertijd willen we geen wanorde of overlast en mogen we door het toerisme de woonfunctie van de stad niet te veel aantasten. Om die reden zetten we in op selectieve groei, waarbij we op zoek gaan naar de toeristen die bij onze stad passen en stellen we grenzen aan een te snelle groei van Airbnb. We kijken daar toch ook naar Amsterdam en waken voor het verliezen van ons eigen karakter. Toeristen zijn waardevolle passanten, maar niet tegen iedere prijs. Ze moeten het eigen karakter van een stad ook niet uithollen of verpesten. Maar niet alleen wat de toerist zelf aangaat, maar ook het type bedrijven waar vergunningen voor wordt afgegeven kan een controlerende werking hebben. Zo willen we liever geen Fast Food op de Grote Markt, dat creëert immers ook een Fast City. Dat zijn we niet en daar zijn we niet naar op zoek. We moeten dus waken voor ons eigen succes.’

Blik op de toekomst

Met het oog op de toekomst wordt onafgebroken gekeken waar het met de stad naartoe moet. Naast het controleren van de toestroom van toeristen, wordt ook gekeken naar de ontwikkeling en het aantrekken van kennis. Het afstemmen van alle betrokken partijen is daarbij de belangrijkste sleutel voor succes.

Jos Wienen legt het uit: ‘Willen we met Haarlem succesvol blijven op het gebied van kennis en onderwijs, dan moeten we vanuit de Tripple Helix gedachte te werk gaan. Dat staat voor de samenwerking tussen overheid, ondernemingen en onderwijs. Zeker met de bedrijfseconomische kracht van de Waarderpolder, de mogelijkheden om het aanbod van ons onderwijs te verbreden en de voordelen die we vanuit de gemeente zien kunnen we harder inzetten op de kenniseconomie. Het stimuleert zowel het vergaren, het delen als het toepassen van kennis en zorgt niet alleen voor meer baangaranties, het trekt ook jonge mensen naar de stad. Jonge hoogopgeleide mensen zorgen weer voor welvaart en een solide basis voor de toekomst. Natuurlijk moeten we dan ook aan de woningnood werken. En aan de infrastructuur. En nog veel meer. Dat bedoelde ik ook net met het verweven zijn van uitdagingen en het gemeentegrensoverschrijdende karakter daarvan. En dan ligt er nog veel meer op tafel, zoals bijvoorbeeld diversiteit en duurzaamheid. Alles heeft aandacht nodig, daarom is het ook zo belangrijk een duidelijke focus te hebben en prioriteiten te stellen.’

Het gesprek maakt meteen duidelijk dat het in het huidige bestuurlijke klimaat, waarop iedereen gevraagd en ongevraagd een mening geeft, lastig laveren is tussen theoretisch logische oplossingen en de weerbarstige praktijk, waarin het welhaast onmogelijk is iedereen tevreden te stellen. Dan is het toch goed om te weten dat de voorstellen in ieder geval goed gefundeerd en inhoudelijk onderbouwd zijn. Anders zijn we allemaal aan de goden overgeleverd.

Inclusief denken

Een van de mooiste resultaten op het gebied van samenwerken en het tonen van initiatief en lef speelt zich af in de jongste wijk van Haarlem: Schalkwijk. Jos spreekt met bewondering over Triple Threat (TTT), een basketbalvereniging die laat zien dat het ook anders kan: ‘Triple Threat is onlangs uitgeroepen tot Club van het jaar. En dat uit vele duizenden aanmeldingen. Bij TTT wordt echt inclusief gedacht, waarbij de liefde voor basketbal centraal staat. Maar het is zoveel meer dan alleen een sportvereniging. Jongeren die anders op straat rondzwerven krijgen de kans zich aan te sluiten bij een hechte familie, waarbij de leiding zich als ware rolmodellen presenteert. Begrip en respect zijn waardevolle bakens, die samen met discipline en doorzettingsvermogen worden ingevuld. Jonge levens krijgen nieuwe perspectieven, waarbij geboden kansen en gestelde doelen bijdragen aan hun ontwikkeling. Het is een schoolvoorbeeld van inclusief denken en we zijn echt trots op wat daar wordt gepresteerd. Ze maken echt impact op de maatschappij.’

Haarlem is een stad om trots op te zijn. De uitdaging ligt bij het samen uitdragen van de trots die we voelen en die vertalen naar gemeenschappelijke doelen. Daar kan niet alleen de politiek en het bestuur aan bijdragen, maar ook de ondernemers en de bewoners van de stad. Laten we een voorbeeld nemen aan TTT, in het aanvoelen van behoeftes en trends en die weten te vertalen naar een visie, waarbij lijnen durven uitzetten en die ook echt bewaken leidt tot een schitterend resultaat. Jos is pas net begonnen.