TekstRené Pluijm
FotografieHélène Wiesenhaan

Om te leven moet er iets sterven. Dat is de enige zekerheid die ik kan ontdekken met betrekking tot dit onderwerp waarmee wij dagelijks worden geconfronteerd, al is het alleen al omdat wij eten. En het is natuurlijk onlosmakelijk verbonden met mijn vak waarin ik met regelmaat planten en dieren slacht en bereid.

LEVEN! Magazine HaarlemIn Portugal werd een varken onder mijn handen traditioneel geslacht door met een mes in één haal de halsslagader en het hart te doorboren, in ongeveer 10 seconden voelde ik het leven uit het dier wegvloeien, waarna het veranderde van knuffelbaar wezen in product, in voedsel, waardoor het overigens weer voor leven zorgde… Voor het uitzenden op televisie hebben we nog ons best moeten doen, want ‘er kijken ook kinderen naar’ en wil de gemiddelde consument wel geconfronteerd worden met dit bloederige tafereel? Ik vind het de hypocrisie ten top, laat me uitleggen waarom. In onze samenleving worden dieren na een, excusez le mot, kutleven aan de lopende band vermoord in slachthuizen die zorgvuldig zijn weggestopt op industrie­terreintjes. Vermoord ja, anders kan ik het niet verwoorden. Want onze schaamteloze vraatzucht moet bevredigd worden, snel, makkelijk en vooral goedkoop. ‘Makkelijk’. Ik kan het woord niet meer uit mijn strot krijgen.

We denken dat ‘makkelijk’ onze levensstandaard verhoogt, maar zonder dat we het in de gaten hebben bereiken we het omgekeerde en worden we luier, dikker en ongezonder. Computers, mobieltjes, magnetrons etc zijn uitgevonden om ons tijd te besparen ergo onze vermoeienissen te verlichten nietwaar? Echter gevolg is dat we allemaal nog sneller gaan communiceren, rennen en eten, het voert de druk alleen maar op. Dus vlees wordt onherkenbaar verpakt in cellofaantjes, veel mensen (en juist daarom moeten kinderen de slacht zien) hebben geen flauw idee wat ze in hun lichaam stoppen. Het varken in kwestie heeft vrij rondgelopen, gegeten wat het wilde, wordt niet in een vrachtwagen gepropt, niet gecastreerd, niet op een of andere slinkse manier vetgemest en niet in angst geslacht. En uiteraard helemaal verwerkt; in de darmen wordt vermalen vlees tot chorizo gemaakt, het bloed wordt (krokant!) verwerkt in een salade, overig vlees wordt met heel veel knoflook en olijfolie ingesmeerd en geroosterd boven open vuur. Het hele dorp loopt uit in een soort ode aan het dier, er wordt gegeten, gedronken, gezongen en gelachen. Zo ‘hoort’ het volgens mij; een mens moet eigenlijk kunnen doden wat het eet.

‘Denken maakt ons dood’

Ik zie stukjes van mijzelf wegkolken in het toilet en vraag me af: Zou een blaadje dat van een boom dwarrelt bang zijn om te sterven? Een worm die de overkant van een warme straat niet gaat halen? Een vogel die zijn leven lang nestjes bouwt en fluitend rondvliegt? Ik denk van niet. Ik denk dat voor hun het moment er gewoon ‘is’. Zou het dan komen omdat wij kunnen denken en perceptie van tijd hebben? Om de dood te begrijpen moet je eerst inzien wat ‘leven’ is, en dat dood niet de tegenpool is van leven maar juist een onderdeel daarvan. Dood is volgens velen het einde van leven en dat boezemt de meesten onder ons angst in. Maar volgens mij is ons menselijk denken, onze hersencapaciteit begrensd, beperkt, we zien niet meer dan het tastbare aardse, alsof we met onze neus te dicht tegen een beeldscherm staan en niet vier passen naar achteren lopen om ‘het hele plaatje’ te zien. Ons denken kan de vertaalslag naar ‘niets’, ‘eeuwig’ of ‘oneindig’ niet maken.

En we verzinnen middels dat denken allerhande zaken om de dood te ontvluchten; een hiernamaals, een hemel, reïncarnatie, eindeloos veel soorten religie, sektes, guru’s en dergelijke. Is leven dan een projectie van ons eigen denken? We denken namelijk dat we iets zijn, iets betekenen, we denken dat we belangrijker of succesvoller zijn dan onze medemens, we vinden onszelf belangrijker dan de tor die we zonder dat we het doorhebben doodtrappen of de oester die we achteloos wegspoelen met een slok Muscadet (wel een goed idee trouwens met de huidige temperaturen!). We strijden voor iets, hebben ambities, angst, depressie, hoop, haat, liefde gevoelens, het meeste daarvan vindt plaats in ons hoofd, projecties van iets dat we vinden dat we zijn of in de toekomst willen zijn, en onze ego’s staan ons daarbij enorm in de weg want het ‘ik’ is weer de projectie van iets wat we niet kunnen doorgronden. ‘Ik’ is een gedachte, een vorm, een naam, iets waaraan we ons vasthouden, niet tastbaar, bestaat niet en is daardoor op zich al oneindig, dus waar maken we ons druk om?!

LEVEN! Magazine Haarlem

Lang leve het onbekende

We willen heel graag weten wat dood betekent, want ‘weten’ betekent veiligheid, bekend zijn met, dus we zoeken een weg om het leven zoals we dat kennen te continueren, de dood uit te stellen tot in de eeuwigheid en verzinnen daartoe van alles. We houden vast aan ons leventje vol van zoeken naar pleziertjes & balans, maar ook pijn, verdriet, oorlog, onzekerheid, ‘spulletjes’ (materie), familie, carrière, ego, eenzaamheid, en een ‘geloof’ waaraan we hangen. Maar waarom bang zijn voor iets dat we niet kennen, de wellicht mooie toekomst die ons opwacht en afsluitend sterven? Ik zeg: omarm de dood als onderdeel van leven, van bestaan! Waarom? Omdat we anders nog zouden rijden in een paardentram. Het einde van iets betekent dat er weer ruimte is voor vernieuwing, verversing, creativiteit, op aarde komt plek vrij voor nieuwe geesten, een nieuwe kijk, dogma’s verschuiven, kunst & cultuur krijgen nieuw leven, nieuwe culinaire stromingen staan op! Vernieuwing kan niet bestaan bij continuïteit. Laat ‘dood’ onderdeel zijn van het geheel. Het klinkt wat vreemd, maar je kunt ook binnen het leven zoals wij dat kennen ‘dood gaan’ zij het wellicht deels. We zijn allemaal heel erg verbonden met een zelfbeeld, een imago, meestal gebaseerd op wat wij doen of zijn, financiële positie (rijkdom of juist de afkeer daarvan), status, fysiek gestel, pijn, eenzaamheid, kennis en dergelijke. Wat gebeurt er op het moment dat je dat alles loslaat, niet denkt aan gisteren of morgen, dat je jezelf het inzicht gunt, dat je het ‘dood laat gaan’? Dan ontstaat er een nieuwe dimensie, ruimte, vrijheid. Dan ervaar je dat je niet dat ego bent, niet wat je hebt gepresteerd of denkt te zijn, als het ware je verleden laten sterven, want als je de dood niet volledig accepteert als onderdeel van bestaan kan je niet volledig leven denk ik. En wie weet kan de dood ons uit ons gelimiteerde, afgebakende leventje redden?

De dood in de ogen

Twee keer was ik er dichtbij. De eerste keer toen een piloot zo’n beetje alles verkeerd deed bij een landing op Sint Maarten, het vliegtuig véél te ver op de landingsbaan neersmakte, extreem hard remde, zag dat het einde van de baan pijlsnel dichterbij kwam en besloot een doorstart te maken met te weinig snelheid. In het bibberende vliegtuig was het ijzig stil tot een tweede poging ons veilig aan land bracht. De tweede keer was op het prachtige Canarische eiland La Palma, waar ik mijn dochter, toen zeven jaar jong, voor mijn ogen door een enorme golf zag worden meegesleurd en zij verdween in de kolkende zee onder ons. Ik besloot in een kwartseconde dat zij niet alleen zou sterven en sprong haar na. Het is een te lang verhaal maar na een vechtpartij tegen de natuur van ongeveer twintig minuten, een bebloed lichaam (puntige rotsen) en vijftien hechtingen verder lukte het me om haar op de kant te smijten. Het was blijkbaar te vroeg om afscheid te nemen… Maar wat me in beide gevallen is bijgebleven is een soort rust die me overviel, geen angst, geen tijdsbesef, alleen handelen en accepteren. Oneindigheid??

In januari overleed mijn vader op 89-jarige leeftijd. De laatste dagen heb ik naast hem op zijn kamer gelegen en hoorde zijn adem steeds zwakker worden. Mijn held, voorbeeld, eens zo sterke man lag broos en fragiel te zijn. Zijn mooie hand, die mijn hand zo vaak veilig had omvat hield ik vast, ik heb nog wat lieve dingen tegen hem gezegd, grapjes gemaakt en getracht hem gerust te stellen zonder dat ik ooit zal weten of hij me nog heeft gehoord. Op een zaterdagochtend verliet hij ons, toch nog onverwacht, bijna stiekem, want wij letten allemaal heel even niet op hem en weg was ie. Een mooie geruststellende ontspanning, vrede, tekende zich af op zijn gezicht, alsof hij jaren jonger werd. In het uur na zijn verscheiden leek het alsof ik zijn ziel zag vertrekken, er was nog wel mijn vaders ‘voertuig’ maar het was leeg, er was iets weg. Ik denk vaak na over zijn leven, geboren in Indonesië, op zijn twaalfde met de boot naar Nederland, de tweede wereldoorlog, de zeevaartschool, jarenlang op ‘de grote vaart’, de ontmoeting met mijn moeder waarmee hij 73 jaar heeft mogen delen, altijd zorgzaam, streng maar liefdevol, een baken. Een ‘ongewone gewone man’ noemde ik hem op de crematie, want zo onopvallend in het geheel, maar zo bijzonder voor zijn omgeving. Wie weet over 20 jaar nog wie Nicolaas Hendrik Pluijm was? Wat betekent hij in het totaal? Wat beteken ik in het totaal? Waarover maken wij ons druk? Wat is de essentie? Waar is Pa nu? Waar zijn wij over dertig jaar? Moeten wij daar angst voor voelen?

LEVEN! Magazine Haarlem

Je wordt ouder Papa

Ik ervaar intern verzet voor de onafwendbare aftakeling die met de jaren komt, mogelijke fysieke pijn, de tijd die schaarser wordt, het afscheid van de schoonheid van de planeet, van geliefden, maar kan me ook verheugen op het moment, het ontstijgen van deze hoedanigheid. En als je kijkt naar het ritme: de zon komt op en gaat onder, de maan komt en gaat, de eclips, de seizoenen, bloemen gaan open en dicht, dag en nacht, eb en vloed, de geboorte en het onafwendbare vertrek. Het is een machtige natuurlijke cyclus, ik geef me over. De reis die wordt voortgezet in een vorm die ik nu niet kan ontwaren. Als een ingrediënt, een gerecht, een smaak die in ons Aardse leven niet bestaat, hoe mooi is dat. En ook ik mag straks als voedsel dienen waardoor het leven continueert.

Voor ik verander in een rouwadvertentie zou ik graag iets bijdragen In de eerste editie van dit magazine heb ik uitgelegd waarom ik mijzelf ‘de gelukkigste man op aarde’ vind. Alle genegenheid, vriendschap, gezondheid, mogelijk­heden die mij ten deel vallen, alle ontmoetingen met natuurschoon, mooie mensen & vakbroeders gedurende mijn reizen, de liefste kinderen, een vriendin die mooier is dan ik verdien, het houdt niet op en blijft me verbazen. En ondertussen groeit en bloeit onze culinaire werkplaats in IJmuiden waar we met en voor mensen koken, video’s opnemen, eetwaar en mooie spullen voor in de keuken verkopen. Zo kunnen we een beetje van ons geluk afstralen op onze bezoekers. Zo lang we nog LEVEN!…

Pluijms Eetbare Wereld
Halkade 17A, IJmuiden
T 0255 57 86 01
pluijmseetbarewereld.nl